//
you're reading...
ODCINKI LUDZKIEGO ISTNIENIA

/cz.6/-ODCINKI LUDZKIEGO ISTNIENIA (Alvin Toffler-Szok przyszłości)


CZĘSĆ DRUGA

PKZEJSCIOWGSC

Rozdzial 4

SPOLECZENSTWO WYRZUCAJACE RZECZY

Barbie plastykowa nastolatka trzydziestoeenty-metrowej wielkosci, jest znana jako najbardziej po-kupna lalka w historii. Od chwili wprowadzenia na rynek w 1959 r. liczba lalek Barbie na calym swiecie wzrosla do dwunastu milionów, czyli wiecej niz wynosi ludnosc Los Angeles, Londynu lub Paryza. Male dziewczynki uwielbiaja Barbie, poniewaz jest zupelnie „jak zywa” i znakomicie daje sie stroic. Producent Barbie, Mattel, Inc. sprzedaje równiez kompletny zestaw strojów dla lalki; znajduja sie wsród mich zwykle ubranka dzienne, stroje wieczorowe, ubiory kapielowe i narciarskie.Ostatnio Mattel wyprodukowal ulepszona wersje lalki Barbie. Ma ona szczuplejsza figure, „prawdziwe” rzesy oraz jest gietka w talii, co czyni ja jeszcze bardziej ludzka niz kiedykolwiek. Co wiecej, Mattel zapowiedzial, ze od dzis kazda dziewczynka, która bedzie chciala kupic nowa Barbie, moze uzyskac znizke, oddajac swoja stara lalke.Mattel nie zapowiedzial tylko tego, ze wymieniajac stara lalke na technicznie ulepszony model dzisiejsza mala dziewczynka, a jutro obywatelka swiata superprzemyslowego, otrzyma pogladowa lekcje na temat istoty nowego spoleczenstwa. Tego mianowicie, ze kontakty ludzi z rzeczami staja sie coraz bardziej przelotne.Otaczajacy nas ocean wytworzonych przez ludzi przedmiotów fizycznych jest umieszczony w jeszcze wiekszym oceanie tworów natury. Jednakze dla jednostki coraz wazniejsze staje sie srodowisko stwarzane przez technologie. Plastyk i beton, mieni oto rzeczyw zarówno bezwzgledna, jak i mierzona w sto rosnie z wybuchowa sila. Bedzie to jeszcze bardziej prawdziwe w spoleczenstwie superprzemyslowym.Antymaterialisci sa sklonni wysmiewac sie ze znaczenia ,,rzeczy”. Jednakze rzeczy maja olbrzymie znaczenie, i to nie tyle ze wzgledu na ich funkcjonalna uzytecznosc, ale takze ze wzgledu na ich dzialanie psychologiczne. Utrzymujemy kontakty z rzeczami. Rzeczy wplywaja na nasze poczucie ciaglosci lub braku ciaglosci. Odgrywaja role w strukturze sytuacji, skrócenie naszych kontaktów z rzeczami w efekcie przyspiesza tempo zycia.Co wiecej, nasz stosunek do rzeczy odzwierciedla glebsze wartosci ludzkie. Trudno o bardziej dramatyczna róznice niz ta, która dzieli nowe pokolenie dziewczynek, chetnie wymieniajacych swoje Barbie na ulepszony model, od ich matek lub babek, które byly na stale przywiazane i kochaly jedna i te sama lalke, dopóki ta nie rozleciala sie po prostu ze starosci. Na tej róznicy zasadza sie kontrast miedzy przeszloscia a przyszloscia; miedzy spoleczenstwami opartymi na trwalosci a nowym, szybko powstajacym spoleczenstwem opierajacym sie na krótkotrwalosci.

PAPIEROWA SUKNIA SLUBNA

Stale poglebiajaoa sie przelotnosc kontaktów ludzi z rzeczami mozna zilustrowac badajac kulture otaczajaca mala dziewczynke, która wymienia swoja lalke. Dziecko szybko poj wszystko to przedmioty. Od chwili narodzin jest ona raz na zawsze osadzona w kulturze wyrzucania.Idea jednorazowego uzywania produktów lub korzystania z nich przez krótki okres, a nastepnie zastepowania nowymi sprzeczna jest z istota spoleczenstw i jednostek uksztaltowanych w dziedzictwie ubóstwa. Uriel Rone, zajmujacy sie badaniami rynku dla francuskiej agencji reklamowej „Pu-blicis”, powiedzial mi niedawno: „Francuska gospodyni nie przywykla do przedmiotów jednorazowego uzytku. Woli ona trzymac rzeczy, nawet stare, niz je wyrzucac. Prowadzilismy badania rynkowe dla pewnego przedsiebiorstwa, które chcialo sprowadzic nowy rodzaj plastykowych firanek wyrzucanych po zuzyciu. Doszlismy jednak do wniosku, ze opór przeciw nim jest zbyt wielki.” Jednakze opór ten niknie w calym cywilizowanym swiecie.Pisarz Edward Maze zwrócil uwage, ze wielu Amerykanów odwiedzajacych Szwecje na poczatkulat piecdziesiatych bylo zdumionych jej czystoscia. „Bylismy niemal przerazeni tym, ze przy drogach nie walaly sie butelki po piwie i napojach orzezwiajacyc na wzór spoleczenstwem kupujacym, uzytkujacym i wyrzucajacym.” W dzisiejszej Japonii materialy jednorazowego uzytku staly sie tak uniwersalne, ze plócienna chusteczka uwazana jest za staromodna, a nawet niehigieniczna. W Anglii za szesc pensów mozna nabyc szczoteczke do zebów „Dentamatic throw-away toothbrush” od razu pokryta pasta do zebów do jednorazowego uzytku. I nawet we Francji powszechnie spotyka sie jednorazowe zapalniczki do papierosów. Od kartonowych pojemników na mleko po rakiety napedzajace pojazdy kos produkty stworzone na krótko lub przeznaczone do jednorazowego uzytku staja sie coraz liczniejsze i decyduja o calym naszym sposobie zycia.Dalszym krokiem na drodze do jednorazowosci bylo niedawne wprowadzenie papierowych i quasi–papierowych ubran. W domach mody i sklepach z ubraniami roboczymi powstaly cale oddzialy z radosnie ubarwionymi, wzorzyst po uroczystosciach mozna bedzie zrobic „doskonala firanke do kuchni”.Papierowe ubranka nadaja sie szczególnie dla dzieci.|Jeden z ekspertów mody pisal: „Juz niedlugo dziewczynki beda mogly chlapac sie lodami, rysowac obrazki na swoich sukienkach i robic z nich wycinanki, podczas gdy ich matki beda sie zyczliwie usmiechaly, patrzac na te twórczosc. A dla doroslych, którzy chca dac upust swoim twórczym instynktom, sa nawet komplety ubran «pomaluj sie sam» razem z pedzlami. Cena dwa dolary.” Oczywiscie cena jest glównym czynnikiem kryjacym sie za eksplozja papierowych strojów. Tak wiec domy towarowe projektuja proste suknie o linii A zrobione z tworzywa, k „niech sie diabel o ciebie troszcz wlókno celulozowe i nylon”. Za jednego dolara i dwadziescia dziewiec centów. Konsumentowi bardziej oplaca sie kupic i wyrzucic nowe, niz zanosic normalne ubranie do prania. Niedlugo juz tak bedzie. Ale idzie o cos wiecej niz tylko o ekonomie; rozwój kultury wyrzucania ma bowiem istotne nastepstwa psychologiczne.Aby dostosowac sie do wyrzucanych produktów, rozwijamy mentalnosc wyrzucania. Mentalnosc ta z kolei st miedzy zestaw wartosci calkowicie zmienionych w odniesieniu do posiadania. Ale rozszerzanie sie jednorazowosci w spoleczenstwie powoduje takze zmniejszenie trwalosci kontaktów ludzi z rzeczami. Zamiast przywiazania przez stosunkowo dlugi okres do jednego przedmiotu jestesmy zwiazani przez krótkie okresy z nastepujacymi po sobie przedmiotami, które zajmuja miejsce swych poprzedników.

ZAGINIONY SUPERMARKET

Zmiana w kierunku krótkotrwalosci widoczna jest nawet w architekturz wlasnie tej czesci fizycznego srodowiska, która w przeszlosci najsilniej wplywala na ludzkie poczucie trwalosci. Dziecko wymieniajace swoja Barbie nie moze nie dostrzec krótkiego trwania budynków i innych wielkich struktur, które je otaczaja. Zrównujemy z ziemia punkty orientacyjne. Wyburzamy cale ulice i miasta i w paralizujacym umysl tempie budujemy nowe na ich miejscu.„Przecietny wiek domów mieszkalnych stale spada pisze E. F. Carter ze Stanford Research In-stitute w epoce jaskiniowej byl on w zasadzie nieograniczony, w Ameryce w okresie kolonialnym wynosil okolo stu lat, obecnie dochodzi okolo czterdziestu.” Michael Wood, pisarz angielski, powiada: Amerykanin „stworzyl swój swiat wczoraj i doskonale wie, jak kruchy jest on i jak zmienny. Domy w Nowym Jorku doslownie znikaja z dnia na dzien, a w ciagu roku mozna calkowicie zmienic oblicze miasta.” Powiesciopisarr Louis Auchincloss ze zloscia uskarza sie, ze „koszmar zycia w Nowym Jorku polega na tym, iz zyje sie w miescie bez historii… Wszyscy moi pradziadkowie i prababki zyli w tym miescie… i tylko jeden z domów, w których mieszkali… stoi nadal. To wlasnie mam na mysli, gdy mówie o zanikajacej przeszlosci.” Mniej patry-cjuszowscy mieszkancy Nowego Jorku, których przodkowie pózniej przybyli do Ameryki z porto-rykanskich przedmiesc, wschodnioeuropejskich wsi lub z plantacji Poludnia, mogliby zupelnie inaczej wyrazic swoje uczucia. Jednakze „zanikajaca przeszlosc” jest zjawiskiem rzeczywistym i najpewniej stanie sie duzo powszechniejsza, obejmujac nawet wiele sposród przesiaknietych na wskros historia miast europejskich.Buckminster Fuller, projektant-filozof, okreslil kiedys Nowy Jork jako „ciagly ewolucyjny proces ewakuacji, burzenia, usuwania, chwilowo wolnych parcel, nowych instalacj i dalej od poczatku. Proces ten opiera sie na identycznej zasadzie jak coroczna rotacja uprawiania fa orka, zasiewy, zbiory, podorywka i wreszcie zasiew nowej uprawy… Wiekszosc ludzi patrzy na operacje budowlane blokujace nowojorskie ulice… jak na przejsciowa bolaczke, która wkrótce pograzy sie w statycznym spokoju. Dla nich trwalosc wciaz jeszcze jest normalna jako przezytek newtonowskiej koncepcji wszechswiata. Ci jednak, którzy zyli w Nowym Jorku i z Nowym Jorkiem od poczatku stulecia, doswiadczyli na wlasnej skórze zycia w warunkach einsteinowskiej wzglednosci.”Sam osobiscie dosadnie doswiadczylem tego, jak dzieci przyswajaja sobie te „einsteinowska wzglednosc”. Jakis czas temu zona wyslala nasza c wówczas dwunastole do supermarketu znajdujacego sie o kilka domów od naszego mieszkania na Manhattanie. Dziewczynka byla tam poprzednio tylko raz czy dwa. Po pól godzinie wrócila zaklopotana. „Musial zostac wyburzony powiedzial Nie moglam go znalezc.” Nie byl wyburzony. Nie znajac okolicy Karen szukala go w zlym bloku. Jest ona jednak dzieckiem Wieku Przelotnosci i jej natychmiastowy wniosek, ze budynek zostal zbur mniej przelotne.

Advertisements

About grawitacja44

Niezalezny Instytut Badan Nad Otaczajaca Nas Rzeczywistoscia

Dyskusja

Brak komentarzy.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: